สรุปผลการศึกษาข้อมูลฐานความหลากหลายทางชีวภาพ พื้นที่ฟื้นฟูป่า ป่าสงวนแห่งชาติป่าคลองตะเคียน จังหวัดชลบุรี

โดย บริษัท เซ็นทรัลพัฒนา จำกัด (มหาชน) ร่วมกับ คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

สภาพป่าดิบแล้งบริเวณชายป่าป่าสงวนแห่งชาติป่าคลองตะเคียน

สรุปผลการศึกษาโดยสังเขป

บริษัท เซ็นทรัลพัฒนาจำกัด (มหาชน) (“บริษัทฯ”) มีกระบวนการประเมินความเสี่ยงด้านความหลากหลาย ทางชีวภาพก่อนการพัฒนาโครงการโดยจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม สำหรับ โครงการที่กฎหมายกำหนดและโครงการสำคัญร่วมกับการคัดกรองที่ตั้งโครงการเทียบกับฐานข้อมูลพื้นที่สำคัญทางความหลากหลายทางชีวภาพผลการประเมินที่ผ่านมาไม่พบความเสี่ยงด้านความหลากหลายทางชีวภาพที่มีนัยสำคัญในพื้นที่พัฒนาโครงการ อย่างไรก็ตามบริษัทฯต้องการเข้าใจผลกระทบของการปลูกป่าที่มากกว่า การดูดซับคาร์บอนจึงนำร่องประเมินความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ปลูกป่า ป่าสงวนแห่งชาติ ป่าคลองตะเคียนเพื่อจัดทำข้อมูลฐานสำหรับติดตามประโยชน์ร่วมด้านระบบนิเวศของโครงการในระยะยาว

พื้นที่ศึกษา

พื้นที่ปลูกป่าขนาด 500 ไร่ ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าคลองตะเคียน ตำบลบ่อทอง อำเภอบ่อทอง จังหวัดชลบุรีภายใต้โครงการ T-VER ร่วมกับกรมป่าไม้

พร้าวเร่ (Casearia flavovirens) ไม้ท้องถิ่นในพื้นที่ฟื้นฟูป่า

ผลการศึกษา

• พบพรรณไม้ในพื้นที่ชายป่า จำนวน 166 ชนิด เป็นพืชท้องถิ่นอย่างน้อย 140 ชนิด
• พบสัตว์ป่าจำนวน 92 ชนิด และจัดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตามกฎหมายจำนวน 73 ชนิด
• มีการปลูกฟื้นฟูไม้ท้องถิ่นที่ถูกคุกคามตาม IUCN จำนวน 7ชนิดในพื้นที่รวมถึงพะยูง (CR)

การกำกับดูแล

บริษัทฯ ร่วมกับคณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญภายนอกที่เป็นอิสระ ในการ จัดทำฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของพื้นที่ปลูกป่า ตามนโยบายการจัดการความหลากหลายทาง ชีวภาพและการไม่ตัดไม้ทำลายป่าของบริษัทฯ โดยจัดเก็บผลการศึกษาเป็นข้อมูลฐาน สำหรับติดตามการ เปลี่ยนแปลงของสภาพธรรมชาติในพื้นที่ และจะใช้ประกอบการจัดทำแผนการจัดการพื้นที่ร่วมกับกรมป่าไม้ รวมถึงรายงานความคืบหน้าผ่านโครงสร้างการกำกับดูแลด้านความยั่งยืนของบริษัทฯต่อไป

กลยุทธ์

พื้นที่ปลูกป่าเป็นกลไกการดูดซับก๊าซเรือนกระจกตามธรรมชาติ (nature-based carbon removal) ที่สนับสนุนเป้าหมาย Net Zero 2050 ของบริษัทฯ ขณะเดียวกันก็ฟื้นฟูระบบนิเวศในพื้นที่ที่เชื่อมต่อกับ ผืนป่าสงวนข้างเคียงทั้งสี่ทิศ ได้แก่ ป่าบ้านนาและป่าทุ่งควายกิน ป่าท่าบุญมีและป่าบ่อทอง ป่าแดงและป่าชุมนุมกลาง และป่าแควระบมและป่าสียัด

บริษัทฯ วิเคราะห์ความสัมพันธ์กับธรรมชาติของพื้นที่นี้ตามกรอบ DIROs ดังนี้

• การพึ่งพา (Dependencies): การดูดซับคาร์บอนและการเติบโตของต้นไม้ขึ้นกับปริมาณน้ำฝนตามฤดูกาลคุณภาพดินและ การถ่ายเรณู หรือกระจายเมล็ดโดยสัตว์ป่า
• ผลกระทบ (Impacts): ผลกระทบเชิงบวก คือ การเพิ่มพื้นที่เรือนยอดและถิ่นอาศัยของสัตว์ป่า ส่วนความเสี่ยงเชิงลบ ที่ต้องจัดการ คือ การแพร่กระจายของพืชต่างถิ่นรุกราน เช่น สาบเสือขี้ไก่ย่าน และผกากรอง
• ความเสี่ยง (Risks): ความเสี่ยงทางกายภาพ เช่น ภัยแล้งไฟป่า และอัตรารอดตายของกล้าไม้อาจกระทบปริมาณคาร์บอน-เครดิตที่คาดการณ์ไว้ ส่วนความเสี่ยงด้านชื่อเสียงเกี่ยวกับความน่าเชื่อถือของคาร์บอนเครดิตจาก ธรรมชาติ บริษัทฯ ดำเนินการลดความเสี่ยงโดยการประเมินจากบุคคลที่สาม และการเปิดเผยข้อมูล
• โอกาส (Opportunities): คาร์บอนเครดิตภายใต้มาตรฐาน T-VER ความร่วมมือกับหน่วยงานรัฐและสถาบันวิชาการ รวมถึง การเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการฟื้นฟูป่าดิบแล้ง

การจัดการความเสี่ยงและผลกระทบ (ตามแนวทาง LEAP ของ TNFD)

• L – Locate: พื้นที่ตั้งอยู่ในป่าสงวนแห่งชาติป่าคลองตะเคียน ซึ่งจัดเป็นพื้นที่อ่อนไหวทางนิเวศ พบ พรรณไม้ดัชนีของป่าดิบแล้งในพื้นที่ชายป่าและเป็นพื้นที่ที่มีช้างป่า (IUCN: EN, CITES บัญชี 1) ปรากฏอยู่

ขอบเขตพื้นที่ปลูกป่า 500 ไร่

• E – Evaluate: ผู้เชี่ยวชาญวางแปลงตัวอย่างขนาด 40×40 ม.จำนวน 4 แปลงกระจายทั่วพื้นที่ เพื่อวัด ไม้ต้นไม้หนุ่มกล้าไม้และไม้ปลูกพร้อมวิเคราะห์ดัชนีความสำคัญของชนิดไม้ (IVI) ส่วนการสำรวจสัตว์ป่า 4 กลุ่ม ใช้วิธี point count 12 จุดร่วมกับการค้นหาโดยตรงทั้งกลางวัน และกลางคืน ทั้งนี้การสำรวจ สัตว์ป่าได้ใช้การสอบถามชุมชนโดยรอบเป็นข้อมูลเสริมซึ่งยืนยันการปรากฏของช้างป่าในพื้นที่

การสำรวจพรรณไม้ในแปลงตัวอย่าง

การสำรวจสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกเวลากลางคืน

• A – Assess: การประเมินสถานภาพเทียบกับพ.ร.บ.ป่าไม้,พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562, บัญชีของสผ. (2560), IUCN Red List และ CITES พบประเด็นสำคัญ 3 ข้อ ได้แก่

  • ไม้ปลูกหลักหลายชนิดเป็นไม้ท้องถิ่นที่ถูกคุกคาม
  • การทดแทนตามธรรมชาติยังอยู่ในระยะเริ่มต้นเนื่องจากไม่พบกล้าไม้ธรรมชาติในแปลงตัวอย่าง
  • มีพืชต่างถิ่นรุกรานบริเวณพื้นที่ที่ถูกรบกวน

ประดู่ป่า (Pterocarpusmacrocarpus) IUCN: EN ไม้ท้องถิ่นที่ใช้ปลูกฟื้นฟู

คอแลน (Nepheliumhypoleucum)พรรณไม้ ดัชนีป่าดิบแล้ง

เหยี่ยวขาว (Elanus caeruleus) สผ.: NT, CITES บัญชี 2

เหยี่ยวรุ้ง (Spilornischeela) CITES บัญชี 2

กบหลังไพล (Humerana lateralis) สผ.: NT

• P – Prepare: บริษัทฯจะนำผลการศึกษาไปพิจารณากำหนดแนวทางดังนี้

  • ดูแลและบำรุงรักษาไม้ยืนต้นที่ปลูกรวม 100,000 ต้น จำนวน 10 ชนิด ซึ่ง 9 ใน 10 ชนิดเป็นไม้ท้องถิ่น ได้แก่ ประดู่ มะค่า พะยูง สัก ตะเคียน ยางนา ถ่อน สำโรง และขี้เหล็ก โดยหลายชนิดเป็นชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคามตาม IUCN เช่น พะยูง (CR) ประดู่ และมะค่า (EN)
  • จัดทำแนวกันไฟระยะทาง 5 กม. ในพื้นที่ปลูกป่า 500 ไร่ เพื่อลดความเสี่ยงจากไฟป่า ซึ่งอาจกระทบการเติบโตของไม้ปลูกและปริมาณการกักเก็บคาร์บอนของโครงการ
  • ตรวจวัดการเติบโตและอัตรารอดตายของไม้ปลูกเป็นประจำทุกปี ตามข้อกำหนดของโครงการ T-VER เพื่อติดตามปริมาณการกักเก็บคาร์บอน บริษัทฯ จะพิจารณาการสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพซ้ำ เพื่อติดตามการเปลี่ยนแปลงเทียบกับข้อมูลฐาน

ตัวชี้วัดและเป้าหมาย

หมายเหตุ:
CR = มีความเสี่ยงขั้นวิกฤตต่อการสูญพันธุ์
EN = ใกล้สูญพันธุ์
VU = มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์
NT =ใกล้ถูกคุกคาม / CITES บัญชี 1 = ห้ามค้าโดยเด็ดขาด, บัญชี 2 = ค้าได้ภายใต้การควบคุม
1 ไร่ = 1,600ตร.ม. (0.16เฮกตาร์)

ข้อมูลนี้ใช้เป็นปีฐานสำหรับติดตามผลในอนาคต ซึ่งเป็นโครงการที่สอดคล้องกับเป้าหมายปลูกต้นไม้ 1 ล้านต้น ภายในปี 2573 และเป้าหมาย No Net Loss ของความหลากหลายทางชีวภาพภายในปี 2593 ทั้งนี้ ข้อจำกัดของข้อมูลคือเป็นการสำรวจครั้งเดียวในฤดูฝนความชุกชุมของสัตว์ป่าจึงอาจแตกต่างตามฤดูกาล

ภาพประกอบแสดงชนิดพันธุ์ที่พบจากการสำรวจในพื้นที่

บางภาพอาจไม่ได้ถ่ายในพื้นที่ศึกษา ภาพโดย คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

นกอีเสือสีน้ำตาล (Lanius cristatus)

นกกระติ๊ดขี้หมู (Lonchura punctulata)

กระรอกหลากสี (Callosciurus finlaysonii)

กบหนอง, กบอีโม่ (Fejervarya limnocharis)

ความเชื่อมโยงกับ IFRS S2

พื้นที่นี้อยู่ระหว่างการขอขึ้นทะเบียนโครงการภายใต้ T-VER คาดการณ์ปริมาณการกักเก็บคาร์บอน ไม่เกิน 16,000 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (tCO₂e) ตลอดอายุโครงการ คาร์บอนเครดิตที่จะได้รับเป็น ประเภท การกักเก็บคาร์บอนจากธรรมชาติ (nature-based removal) ซึ่งบริษัทฯจะนำไปใช้ประกอบการบรรลุเป้าหมาย Net Zero 2050 หลังจากดำเนินการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกโดยตรงแล้ว

ทั้งนี้ บริษัทฯรายงานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกขอบเขตที่ 1, 2 และ 3 เป็นยอดรวมก่อนหักคาร์บอนเครดิต และ เปิดเผยข้อมูลคาร์บอนเครดิตแยกต่างหากตามข้อกำหนดของ IFRS S2

ภาคผนวก

สถานภาพตาม IUCN Red List

CR, EN และ VU รวมกันเรียกว่า ชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคาม (Threatened species)
ส่วน NT ยังไม่นับเป็นชนิดที่ถูกคุกคามแต่ใกล้จะเข้าเกณฑ์

ตัวย่ออื่น ๆ